Η γλώσσα μου, το σπίτι μου: Μαλτέζικα

Τι γνωρίζετε για την Μαλτέζικη γλώσσα; Οχι πολλά; Στο νέο επεισόδιο της σειράς μας ‘’Η γλώσσα μου, το σπίτι μου’’ μπορείτε να ανακαλύψετε παραπάνω για την γλώσσα που μιλάνε στο μικρό νησί της Μάλτας.

Από την Sephora Francalanza / 16.1.2017

Μέρος I: Η γλώσσα μου, το σπίτι μου, τα καταλανικά

‘Οσο περναέι ο καιρός, η Μαλτέζικη γλώσσα μοιάζει να θεωρείται υποδεέστερη σε σχέση με άλλες γλώωσες, ιδιαίτερα σε σύγκριση με τα Αγγλικά. Σε μια χώρα που έχει εμμονή με την δυαδικότητα: το εθνικιστικό κόμμα απέναντι στο εργατικό κόμμα, την αντιπαλότητα μεταξύ τοπικών συγκροτημάτων, τα Μαλτέζικα ανταγωνίζονται τα Αγγλικά. Στην πραγματικότητα, αν ρωτήσεις κάποιον Μαλτέζο γιατί δεν δίνουν σημασία στα Μαλτέζικα, θα σου πει πως η γλώσσα δεν είναι χρήσιμη πλέον, επειδή ομιλείται μόνο στο μικρό νησί από περίπου 400,000 ανθρώπους. Παρόλα αυτά, κάποιοι δεν συνειδητοποιούν πόσο μοναδική είναι η γλώσσα μας, πόσο έχει αλλάξει και ότι έχει περάσει για να επιβιώσει στη σημερινή της μορφή το 2016.

Αν και μπορεί να ακούγεται κλισέ, η γλώσσα της Μάλτας είναι πράγματι ένας θησαυρός που πρέπει να διαφυλαχθεί. Το γεγονός και μόνο ότι έχουμε τη δική μας γλώσσα που αναφέρονται σε μια τόσο μικρή χώρα, μια γλώσσα που χρησιμοποιείται σε εφημερίδες, στη λογοτεχνία, στο διαδίκτυο, στην τηλεόραση και στο θέατρο, τείνει να ξεχαστεί από πολλούς Μαλτεζους ενώ θα έπρεπε να αναγνωρίζεται και να εορτάζεται. Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας ξένος με ρωτάει σχετικά με τη μητρική μου γλώσσα και σχεδόν πάντα έχουν την ίδια αντίδραση γεμάτη έκπληξη όταν εξηγώ ότι τα Μαλτέζικα είναι ένα μίγμα επιρροών από άλλες γλώσσες και ότι εξακολουθούν να είναι κατά πολύ μέχρι και σήμερα. Γιατί λοιπόν δεν το βρίσκουμε συναρπαστικό όπως οι ξένοι; Είναι επειδή μεγαλώσαμε συνηθισμένοι με αυτήν την γλώσσα, επειδή περιφρονούμε τις αραβικές ρίζες της, ή ίσως επειδή ακούγεται βάρβαρη σε σύγκριση με τα Αγγλικά; Ή ίσως είναι απλώς επειδή δεν γνωρίζουμε αρκετά για αυτήν την γλώσσα! Όταν λέω στους ανθρώπους ότι σπουδάζω Μαλτέζικα, παίρνω πάντα την ίδια απάντηση –‘Αφού είσαι Μαλτέζα ξέρεις ήδη Μαλτέζικα, γιατί πρέπει να τα σπουδάσεις;’. Υπάρχουν τόσα πολλά πράγματα που μένουν ακόμη να ανακαλύψω! Με κάθε διάλεξη που παρακολουθώ, ανακαλύπτω πόσα πολλά έχω ακόμη να μάθω.

malta-map

Μάλτας στη Μεσόγειο

Τα Μαλτέζικα είναι η μόνη σημιτική γλώσσα που χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο. Τα βασικά γραμματικά στοιχεία, όπως τα άρθρα, οι αντωνυμίες, οι αριθμοί και το βασικό λεξιλόγιο που εκφράζει την απλή ζωή, προέρχονται όλα από τα Αραβικά και Αραβικές διαλέκτους, κυρίως της Τυνησίας. Ωστόσο, η περιγραφική πτυχή της γλώσσας προέρχεται από τις λατινογενείς γλώσσες. Πως λειτουργεί αυτό; Βασικά, είναι σαν η πόρτα να είναι αραβική, ενώ το πάνω μέρος της πόρτας είναι λατινικό, ή ιταλικό για να είμαστε πιο ακριβείς. Αυτή η παρομοίωση λειτουργεί σε πολλαπλά επίπεδα, όπως η Μαλτέζικη λέξη για την πόρτα ‘bieb “(προφέρεται: / bæb /) προέρχεται από την αραβική λέξη باب / Bab /, ενώ η λέξη για το πάνω μέρος της πόρτας είναι ίδια με την ιταλική: sopraporta. Αυτό δείχνει ότι η βασική λέξη είναι συνήθως αραβικά, ενώ οι πιο σύνθετες έχουν συνήθως Ιταλική, Σικελιανή, Γαλλική ή Ισπανική προέλευση. Έτσι προσθέτουμε ιταλικού προθέματα και καταλήξεις σε μια λέξη αραβικής προέλευσης: αυτό είναι το πραγματικά μοναδικό στοιχείο της Μαλτέζικης γλώσσας.

Οι Αραβικές λέξεις στα Μαλτέζικα είναι ελαφρώς διαφορετικές από τα σύγχρονα Αραβικά καθώς υιοθετήθηκαν από τους Μαλτέζους πριν από εκατοντάδες χρόνια και στη συνέχεια απομονώθηκαν σε ένα νησί μακριά από άλλες αραβόφωνες χώρες και έτσι αναπτύχθηκαν διαφορετικά. Ως εκ τούτου, τα Μαλτέζικα έχουν διατηρήσει αρχαϊκές αραβικές λέξεις, παρόμοιες με αυτές που εμφανίζονται στο Κοράνι, όπως και η Μαλτέζικη λέξη για το κρεβάτι sodda που προέρχεται από τα κλασικά Αραβικά, ενώ στην καθομιλουμένη Αραβική γλώσσα, η λέξη που χρησιμοποιείται είναι alfarash, απ “όπου προέρχεται η Μαλτέζικη λέξη για τα σεντόνια friex.

Καθώς τα χρόνια περνούσαν και η Μάλτα πέρασε στα χέρια διαφόρων ευρωπαϊκών ηγεμόνων, η Μάλτα και η γλώσσα της άρχισε να γίνεται όλο και πιο εξευρωπαϊσμένη. Σήμερα, οι λέξεις της Μάλτας για καλημέρα και καλησπέρα είναι bonġu και bonswà αντίστοιχα, που προέρχονται από τα Γαλλικά bonjour και bonsoir. Ωστόσο, οι Γάλλοι ήρθαν στη Μάλτα το 1798 και οι Ιππότες του Αγίου Ιωάννη ήταν εδώ το 1530, οπότε τι χρησιμοποιούσαμε πριν από αυτό το διάστημα; Αντί για το bonġu χρησιμοποιούσαμε το sbieħ il-gid που μεταφράζεται ως ‘η αυγή της ευημερίας’, μια έκφραση που ακούγεται πολύ παράξενη στα αυτιά μας σήμερα.

Προσθέστε στην συνταγή τα Αγγλικά και θα πάρετε τη Μαλτέζικη γλώσσα όπως χρησιμοποιείται σήμερα. Ενώ τα Αγγλικά διεισδύουν σε κάθε γλώσσα μέσω νέων τεχνολογιών, στη Μάλτα αυτή η επίδραση ενισχύεται καθώς τα Αγγλικά είναι μία από τις επίσημες γλώσσες μας. Ως δίγλωσσοι, οι Μαλτέζοι προσπαθούν συνεχώς να βρουν την ισορροπία μεταξύ των δύο γλωσσών. Τα περισσότερα μέσα μαζικής ενημέρωσης χρησιμοποιούν τα Αγγλικά και ως αποτέλεσμα, μερικοί από εμάς εκφράζονται ευκολότερα στα Αγγλικά, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψιν ότι ορισμένοι από εμάς έχουν πάει σε ιδιωτικό σχολείο, όπου η Αγγλική γλώσσα ομιλείται ανά πάσα στιγμή εκτός από την ώρα διδασκαλίας της Μαλτέζικης γλώσσας. Αυτό είναι κρίμα, διότι ποιος μπορεί να είναι πιο κατάλληλος από τη δική σου γλώσσα για να εκφράσεις ακριβώς αυτό που νιώθεις; Δυστυχώς, σήμερα συναντάμε επίσης έναν αυξημένο αριθμό ανθρώπων που συνεχώς εναλλάσσουν μεταξύ Αγγλικών και Μαλτέζικων και ως εκ τούτου, δεν έχουν βαθιά γνώση καμίας εκ των δύο γλωσσών.

Παρ “όλα αυτά, στη Μάλτα έχουμε ακόμη πολλές διαφορές στη γλώσσα, που είναι οι διάλεκτοι. Ακόμα κι αν η Μάλτα είναι μια μικρή χώρα στη μέση της Μεσογείου, μια κουκίδα στο χάρτη, έχουμε τη δική μας γλώσσα. Επίσης, αυτό διαφέρει από χωριό σε χωριό. Πολλές μελέτες έχουν διεξαχθεί πάνω στις διαλέκτους που χρησιμοποιούνται σε ορισμένα μέρη της χώρας και έχουν διατηρηθεί στη ζωή, όχι μόνο από παλαιότερες γενιές αλλά και από τη νεολαία μας, που μεγάλωσε μιλώντας αυτές τις διαλέκτους, όπως οι διάλεκτοι Żebbuġ , Qormi, Zejtun, η περιοχές Cottonera και Gozitan, όπου οι Μαλτέζικες διάλεκτοι είναι όλο και πιο έντονες, ειδικά στις Xewkija και Nadur. Για παράδειγμα, και στην Xewkija και στην Cottonera, εξακολουθούν να υπάρχουν άνθρωποι που ‘μιλούν με το κ’, δηλαδή, προφέρουν το «q» ως «k», αντί να χρησιμοποιούν ένα κλειστό ήχο όπως η επικρατούσα πλειοψηφία. Έτσι, λέξεις όπως «qattus» (γάτα) / ʔɐttʊs / και «Qamar» (φεγγάρι) / ʔɐmɐr / γίνονται «kattus»/ kɐttʊs / και« kamar»/ kɐmɐr /. Στο Għarb, ένα μικρό χωριό στο Gozo, μερικοί άνθρωποι προφέρουν το συνήθως σιωπηλό «h» και λένε «deħeb»/ dɛhɛp / αντί για« deheb»/ dɛːp / (χρυσός), και έτσι η γλώσσα έρχεται πιο κοντά στις αραβικές ρίζες μας. Αυτή η προφορά αργοπεθαίνει και έχει παραμεριστεί καθώς θεωρείται μια παλιομοδίτικη συνήθεια, αλλά πρέπει κανείς να εκτιμήσει το γεγονός ότι εξακολουθεί να χρησιμοποιείται το 2016.

Υπάρχουν πολλοί γλωσσολόγοι και ερευνητές, οι οποίοι εκτιμούν και θαυμάζουν τη γλώσσα μας, την μελετούν και την εξετάζουν. Οι γλώσσες είναι έμβια όντα, που συνεχίζουν να αναπτύσσονται ενώ μας διδάσκουν την ιστορία τους, καθώς και την ιστορία της χώρας και της κοινωνίας στην οποία αναφέρονται. Μπορείτε να φανταστείτε την έκπληξή μου ακούγοντας μια Γερμανίδα γυναίκα να συζητά τις ετυμολογική ρίζες της Μαλτέζικης γλώσσας με άλλους ξένους. Την πλησίασα και την ρώτησα πως γνωρίζει τόσα πολλά για τα Μαλτέζικα. Είναι Γερμανίδα γλωσσολόγος που επέλεξε να εστιάσει τις σπουδές της στη γλώσσα της Μάλτας και επισκέπτεται τη χώρα κάθε τόσο για να ακούει και να παρατηρεί πως οι Μαλτέζοι επικοινωνούν μεταξύ τους και να προσπαθήσει να κατανοήσει τη γλώσσα μας περισσότερο. Επίσης είπε ότι τα Μαλτέζικα είναι μια από τις γλώσσες που διδάσκονται στο πανεπιστήμιο της Βρέμης, στη Γερμανία. Σκέφτηκα, ‘Πω πω, εδώ είναι μία ξένη που έχει τόσο μεγάλο ενδιαφέρον για τη γλώσσα μας, ενώ η πλειοψηφία των ανθρώπων στο νησί έχουν την τάση να την αποφεύγουν και σχεδόν ντρέπονται να την χρησιμοποιούν’ , αφού την θεωρούμε πολύ ανεπίσημη. Στην πραγματικότητα, όταν γράφουμε μια επίσημη επιστολή ή e-mail, ή ακόμα και όταν κάνουμε ένα τηλεφώνημα για ένα ραντεβού, έχουμε αρχίσει να χρησιμοποιούμε την Αγγλική γλώσσα, διότι θεωρούμε τα Μαλτέζικα πολύ κατώτερα. Αυτή η στάση πρέπει να μας ταρακουνήσει κατά τη γνώμη μου. Αν εμείς, τα παιδιά της μητρικής μας γλώσσας, δεν κάνουμε προσπάθεια να την κρατήσουμε στη ζωή τότε ποιος θα το κάνει;

Για επίλογο διάλεξα κάποιους στίχους από το ποίημα του Anastasju Cuschieri, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ‘Leħen il-Malti’ (Η φωνή των Μαλτέζων) το 1937 που είναι επίκαιροι και σήμερα.

 

‘Ilsien Pajjiżi’

Fost l-ilsna kollha, ja lsien pajjiżi,

Isbaħ u bħalek jien ma narax;

Ruħi mingħajrek, bħal fomm imbikkem,

Li jrid jitkellem u ma jistax.

 

Għani f’faqartek, kbir fi ċkunitek

Taqbel ma’ qalbi, taqbel mal-ħsieb;

Bik fuq xufftejja il-mewt għad nara

Tad-dinja l-oħra tiftaħli l-bieb.

Η μητρική μου γλώσσα

Ανάμεσα σε όλες τις γλώσσες, ω μητρική γλώσσα,

Καμία δεν συγκρίνεται με σένα και την ομορφιά σου,

Χωρίς εσένα η ψυχή μου είναι σαν στόμα ραμμένο,

Που έχε ανάγκη να μιλήσει, αλλά δεν μπορεί.

 

Πλούτος είναι η απλότητά σου, μεγαλείο η λεπτομέρεια,

Ταιριάζεις την καρδιά μου με τις σκέψεις μου,

Δικά σου θα είναι τα τελευταία λόγια στα χείλη μου

Όπως με παίρνεις στην επόμενη ζωή.

 

Μπορείτε να ακούσετε το ποίημα εδώ. (Πρόγραμμα 6, 2:50 to 4:25)

 

Συγγραφεας

Sephora Francalanza (Mάλτα)

Σπουδές: Μαλτέζικη φιλολογία και γλώσσα

Γλώσσες: Μαλτέζικα, Αγγλικά, Γαλλικά, Ισπανικά

Η Ευρώπη είναι… μια δίνη πολιτισμών, αξιών και ιστοριών

Μεταφραστης

Απόστολος Αρθούρος (Ελλάδα)

Σπουδές: Χρηματοοικονομικά

Γλώσσες: Ελληνικά, Αγγλικά, Γερμανικά

Η Ευρώπη είναι… ποικιλόμορφη, συναρπαστική, υπέροχη!

Αυτή η ανάρτηση είναι διαθέσιμη και στα Bosanski - Hrvatski - Srpski, Català, Deutsch, English, Español, Français, Italiano, Malti, Română και [Main Site].

Author: Anja

Share This Post On

Submit a Comment

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

css.php

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο