Με όπλο το τραγούδι

Τα τραγούδια διαμαρτυρίας έχουν κοινά σημεία σε κάθε χώρα. Κυρίως κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, όταν η ροκ και η φολκ μουσική απέκτησαν πολιτική και κοινωνική χροιά και δήλωναν απόψεις για τον κόσμο, το σεξ, τις ανθρώπινες σχέσεις, την εξουσία, τις διακρίσεις, όλα επιζητούσαν την αλλαγή και αποκάλυπταν τί πήγαινε στραβά. Τα τραγούδια διαμαρτυρίας είναι εξαιρετικά σημαντικά και θαρραλέα σε χώρες όπου η κατάπνιξη της αντίστασης μπορεί να κοστίσει τη ζωή σε κάποιον, πράγμα που συνέβη στην Πορτογαλία, κατά τη διάρκεια της 40ετούς δικτατορίας που έληξε με την Επανάσταση των Γαρυφάλλων του 1974.

Στην Πορτογαλία, τα τραγούδια αυτού του είδους ονομάζονται «τραγούδια παρέμβασης», αντί για τραγούδια διαμαρτυρίας. Σε αντίθεση με τους αντίστοιχους Αμερικανούς καλλιτέχνες, οι περισσότεροι από αυτούς τους τραγουδιστές δεν επένδυσαν στη ροκ ή ακόμη και τη φολκ μουσική· αντίθετα, στράφηκαν αμέσως σε πιο παραδοσιακά όργανα και ανακάλυψαν εκ νέου την παράδοση. Αν και οι ορθόδοξοι τρόποι ζωής ενισχύθηκαν από το δικτατορικό καθεστώς σε μια προσπάθεια να αναδειχθεί καθετί το «γνήσια πορτογαλικό», οι μουσικοί αυτοί βρήκαν στην παραδοσιακή μουσική ένα τρόπο έκφρασης που ήταν αντικαθεστωτικός και προκλητικός, ωστόσο με γνωστό τόνο, ώστε να είναι οικείος στους ανθρώπους. Κάτι τέτοιο δε σημαίνει πως οι ιδέες τους για την παραδοσιακή μουσική δεν ήταν καινοτόμες· ωστόσο, το μεγαλύτερο επίτευγμα των τραγουδιών παρέμβασης ήταν οι στίχοι τους.

Μιλούσαν για τον πόλεμο, την αδικία, τη φτώχια, τη διαφθορά, την αντίσταση κατά της δικτατορίας – και όλα αυτά ενώ προσπαθούσαν να αποφύγουν τη λογοκρισία. Το περίφημο «μπλε μολύβι» αποφεύχθηκε με έξυπνες μεταφορές και υπονοούμενα. Ο Ζέκα Αφόνσο (ίσως ο σημαντικότερος μουσικός, στιχουργός και τραγουδιστής της εποχής του), για παράδειγμα, στο τραγούδι του Vampiros («Βρικόλακες») αναφέρεται μεταφορικά στη μυστική αστυνομία PIDE ως «βρικόλακες».

Ωστόσο, πολλά από τα τραγούδια αυτά απαγορεύτηκαν και πολλοί από τους τραγουδιστές συνελήφθησαν. Ένα σημαντικό κομμάτι των μουσικών αυτών συμμετείχε ακόμη στην κομμουνιστική αντίσταση κατά του φασισμού. Αυτοί που μπόρεσαν να αποδράσουν κατέφυγαν στο εξωτερικό. Οι περισσότεροι από αυτούς πήγαν στη Γαλλία, αφού η Ισπανία τελούσε επίσης υπό φασιστικό καθεστώς, με ηγέτη το Φράνκο. Οι καλλιτέχνες εκείνοι, όμως, τραγούδησαν και ηχογραφήθηκαν με κάθε τρόπο. Η πλειονότητα των τραγουδιών είναι απλές μπαλάντες με συνοδεία κιθάρας, αλλά σύντομα προστέθηκαν και άλλα όργανα, όπως το πιάνο, το ακορντεόν, το φλάουτο και τα κρουστά. Οι στίχοι ήταν έντονα ποιητικοί – στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος των τραγουδιών ήταν ποιήματα που μελοποιήθηκαν. Δύο από τους ποιητές που έγραψαν τραγούδια παρέμβασης έκαναν έντονη αίσθηση: ο Μανουέλ Αλέγκρε και ο Άρι ντος Σάντος. Επίσης, ένα ξεχωριστό είδος φάδο επαναπροσδιορίστηκε από τους μουσικούς παρέμβασης, πολλοί από τους οποίους ήταν ακόμη φοιτητές όταν άρχισαν να ασχολούνται (τα φάδο της Κοΐμπρα − από τη γνωστή πανεπιστημιακή πόλη).

Η καλύτερη ποιότητα, το εντονότερο συναίσθημα και η ποιητική φύση των στίχων, όπως και η μελωδία, είναι τα χαρακτηριστικά που κάνουν τα τραγούδια παρέμβασης αθάνατα και που ταυτόχρονα τα συνδέουν με μια πολύ ιδιαίτερη περίοδο της ιστορίας της Πορτογαλίας: είναι την ίδια στιγμή παγκόσμια και αποτελούν την αντανάκλαση του αγώνα και της αντίστασης που έγινε από χιλιάδες ανθρώπους, για τους οποίους η τέχνη ήταν ένας τρόπος αγώνα κατά της καταπίεσης, μια προσπάθεια ένωσης και καλλιέργειας των ανθρώπων, αλλά και, πάνω από όλα, μια προσπάθεια να δοθεί στο κοινό μια νότα ελπίδας και ελευθερίας. Οι απαγορευμένες ηχογραφήσεις ακούστηκαν μυστικά από επαναστάτες εφήβους και φοιτητές που διαμαρτυρήθηκαν δημόσια κατά της έλλειψης ελευθερίας.

Η μουσική παρέμβασης ήταν ακόμη μια αφορμή για την έναρξη της επανάστασης το 1974 με τα τραγούδια Grândola και Vila Morena, του Ζέκα Αφόνσο, κάτι που είναι ένα από τα πιο υπέροχα πράγματα που μπορούν να συμβούν σε ένα τραγούδι.

Θα σας αφήσω με ένα πολύ χαρούμενο παράδειγμα ενός τραγουδιού παρέμβασης, όπως και με ένα πρόσφατο τραγούδι από ένα πορτογαλικό συγκρότημα που δημιουργεί τα τραγούδια παρέμβασης της εποχής μας, που έχουν να κάνουν περισσότερο με την ανεργία των νέων και την αδράνεια.
Απολαύστε τα!

Venham mais cinco – Zeca Afonso
Parva que eu sou! – Deolinda

[crp]

Συγγραφέας

Μαργκαρίδα Κατέλα (Πορτογαλία)

Μετάφραση-Επιμέλεια

Αναστασία Καρούτη (Ελλάδα)

Σπουδάζει/ Εργάζεται: Αγγλική Γλώσσα και Φιλολογία/ Εκπαιδευτικός, εκπαιδεύτρια ενηλίκων, μεταφράστρια, ζωγράφος

Μιλά: Ελληνικά, αγγλικά, ρουμανικά

Η Ευρώπη είναι… η φωλιά μου, το σημείο «εκκίνησής» μου, το μέρος όπου θα δείξω τις δυνατότητές μου· η Ακρόπολη και το θεϊκό φως της Τρανσυλβανίας.

Μπλογκ: caramelisedfruits.tumblr.com

Αυτή η ανάρτηση είναι διαθέσιμη και στα Català, Deutsch, English, Español, Français, Italiano, Malti, Português και [Main Site].

Author: mariana

Share This Post On

Submit a Comment

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

css.php

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο