“Η ρωσική μετάφραση δε μοιάζει με την ισπανική”

“Η ρωσική μετάφραση δε μοιάζει με την ισπανική/ Μετάφραση μεταξύ δύο γλωσσών/ Διπλά ανέφικτο”. Με τους στίχους αυτούς, η Νατάλια Λιτβίνοβα συνοψίζει τη στάση της ως Ισπανή συγγραφέας και μεταφράστρια προς τα ρωσικά, προς δύο λογοτεχνικούς κόσμους, δηλαδή, που συναντήθηκαν στιγμαία στο Meeting Halfway.

Natalia Litvinova
Νατάλια Λιτβίνοβα (copyright: Fernando Quiceno)

Και μόνο οι σκέψεις για τη Νατάλια Λιτβίνοβα μοιάζουν με τις παιδικές μας αναμνήσεις όπου για πρώτη φορά ανακαλύψαμε πως αν ζωγραφίσουμε με κίτρινο παστέλ πάνω από μπλε, θα δημιουργήσουμε ένα νέο χρώμα.

Αν παραθέσουμε τα λόγια του Φρεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, όπως εκείνος έλεγε μπορούμε κι εμείς να πούμε πως η Νατάλια Λιτβίνοβα είναι το πράσινο χρώμα μέσα στη χρωματική παλέτα της ποίησης. Εκμεταλλεύθηκε τις λευκορωσικές της ρίζες, που διαποτίστηκαν από τη ζωή της στην Αργεντινή, στην οποία παρέμεινε για διάστημα μεγαλύτερο από το μισό της ζωής της, για να γράψει ποιήματα όπως αυτό:

Κραυγάζω για να μιλήσω

 Μου δόθηκε το δώρο της φυγής στο πιο μακρινό σημείο

Μα χωρίς επιστροφή

Δεν είναι η φυλλωσιά της σημύδας, είμαι εγώ που τρέμω κάτω από το δέρμα σου.

Η ρωσική μετάφραση δε μοιάζει με την ισπανική

Η μετάφραση μεταξύ δύο γλωσσών

Διπλά ανέφικτο

Νατάλια Λιτβίνοβα (από το “Χωρισμό”)

Το ποίημα αυτό θα μεταφραστεί στο Meeting Halfway σε πάνω από 10 γλώσσες (ιταλικά, τουρκικά, γερμανικά…). Πιστεύετε πως θα είναι το ίδιο σε κάθε γλώσσα;

Όχι, δε θα είναι το ίδιο. Κάθε εκδοχή θα φέρει τη δική της προφορά, ένα διαφορετικό κλίμα, ρυθμό, περισσότερη υγρασία, ξηρότητα ή σκληρότητα και άρωμα.

Γεννηθήκατε τη χρονιά της καταστροφής του Τσέρνομπιλ το 1986. Το γεγονός αυτό επηρέασε την υπόλοιπη ζωή σας;

Ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους έφυγα στην Αργεντινή. Το Τσέρνομπιλ επηρέασε τη γλώσσα μου, τα παιδικά μου χρόνια, τις αναμνήσεις μου και το συντακτικό μου. Είναι ένα συμβάν παρόν στη ζωή μου. Πολλοί συμμαθητές και παιδιά της ηλικίας μου πέθαναν από διάφορες ασθένειες που προκλήθηκαν από την ακτινοβολία. Κατά κάποιο τρόπο, ένα κομμάτι μου πέθανε μαζί με αυτούς.

Όταν φτάσατε στην Αργεντινή, στην ηλικία των 10 ετών, μπορούσατε να μιλήσετε ισπανικά;

Όχι, δεν μπορούσα. Μόνο τη λέξη “Hola” (“γεια”) γνώριζα. Θυμάμαι πως η άγνοια της γλώσσας με γέμιζε ντροπή. Ντρεπόμουν την κάθε στιγμμή, ακόμη και όταν χρησιμοποιούσα νοήματα. Έγινα ένα ήσυχο κορίτσι.

Η μαθησιακή διαδικασία σας δυσκόλεψε;

Τα παιδιά μαθαίνουν πιο γρήγορα. Η κόρη των γειτόνων μου έπαιζε μαζί μου και με δίδασκε. Έτσι έμαθα, με εικόνες από ένα βιβλίο και με την ανάμνηση της λέξης που συνόδευε την κάθε εικόνα. Μάθαινα απέξω τα μαθήματα του σχολείου ώστε να μην επαναλάβω κάποια τάξη. Άκουγα τη φωνή μου χωρίς να μπορώ να με καταλάβω – αν και ακούγεται παράξενο, πίστευα πως μπορούσα να δω τη φωνή μου να κυματίζει στον αέρα, όλα ήταν αλλόκοτα για εμένα.

Πάντοτε νόμιζα πως όταν κάποιος αρχίσει να διαβάζει ποίηση σε μια άλλη γλώσσα, έχει φθάσει στο αποκορύφωμα της μάθησης, γιατί η ποίηση είναι η ψυχή της γλώσσας, το δυσκολότερο πράγμα για να κατανοήσει κανείς. Πότε αρχίσατε να κατανοείτε την ποίηση στα καστιλιάνικα;

Δεν καταλάβαινα την ποίηση. Η γοητεία της ήταν τρομακτική. Η ποίηση σάλευε μέσα μου όπως η μουσική με κάνει να τρέμω. Εξαπλώνεται μέσα μου όπως οι μύκητες, όπως η μούχλα. Με επαναπροσδιορίζει. Με κάνει ευάλωτη και δυνατή την ίδια στιγμή.

Και πότε αρχίσατε να γράφετε ποίηση στα ισπανικά;

Όταν ήμουν 13 ή 14, αφού διάβασα Λόρκα στη βιβλιοθήκη που βρισκόταν στο υπόγειο του σχολείου μου. Η μουσική των ποιημάτων του με δηλητηρίασε, έμοιαζε με ξόρκι, με φίλτρο που έπρεπε να φτιάχνω σε τακτά διαστήματα για να κάνω τη μαγεία να διαρκέσει περισσότερο.

Natalia Litvinova

Νατάλια Λιτβίνοβα (copyright: Fernando Quiceno)

Γιατί αποφασίσατε να γράψετε στα ισπανικά αντί για τα ρωσικά;

Γιατί ίσως υποσυνείδητα σκεφτόμουν πως ήθελα κάποιος να διαβάσει τα ποιήματά μου κάποτε, γιατί σκεφτόμουν πως ήθελα να μοιραστώ την ποίησή μου με κάποιον, έτσι ώστε ο αναγνώστης θα μπορούσε να τα διαβάσει χωρίς να με κοιτά και να λέει κάτι.

Υπάρχουν θέματα ή αισθήματα που θεωρείτε ευκολότερα να γραφούν στη μία ή την άλλη γλώσσα;

Εάν ένα θέμα είναι εύκολο, δεν ασχολούμαι μαζί του. Δεν το αγγίζω καν, δε γυρίζω πίσω. Εάν μιλάμε για κάτι εύκολο που δεν έχει στρώσεις για να αφαιρεθούν η μία μετά την άλλη και να φτάσει ο ποιητής στην απόλυτη γύμνια… αν και τώρα που το σκέφτομαι, θα μπορούσα να φορέσω κάτι τέτοιο, σωστά;

Στο ποίημά σας, “Τα μάτια σου, εκεί που σβήνω τη φωτιά μου”, γράφετε: “Διάβασα τη διαθήκη του Κάφκα μόνο σαν ένα γράμμα αγάπης/ σύντομα θα χιονίσει στο Παρίσι. Στη Ρωσία, άλλο χιόνι πέφτει/ η άνοιξη μέσα από το στομάχι μας θα έρθει”. Με τη μεταφορά σας, αντιτίθεστε σε έναν άλλο Αργεντίνο, τον Κορταζάρ, στην πρόταση “από όλες τις φωτιές, η φωτιά”. Τί θέλετε να πείτε με την εικόνα αυτή;

Με το ποίημα “Τα μάτια σου, εκεί που σβήνω τη φωτιά μου” ήθελα να εκφράσω τα μέρη όπου το χιόνι δε με αγγίζει. Το χιόνι στη Ρωσία, το μέρος των παιδικών μου χρόνων, όπου δεν μπορώ να επιστρέψω, η πατρίδα του εραστή μου, που έγραψε στα κρυφά το ποίημά του. Στο πρώτο μου βιβλίο, το χιόνι είναι η κυρίαρχη μεταφορά, απαραίτητο όπως ο αέρας, ιδεατό, ανέφικτο χιόνι, όπως η αγάπη, τα παιδικά χρόνια και η μόνιμη κατοικία.

Στα ποιήματά σας συχνά αναφέρεστε στην παιδική σας ηλικία ή σε συναισθήματα που φαίνονται πολύ προσωπικά. Γνωρίζετε πως ενώ γράφετε, τα μυστικά σας θα καταλήξουν να αποκαλυφθούν δημόσια;

Δεν υπάρχει φόβος ή κάτι που θα με κάνει να νιώσω άβολα και να σταματήσω να γράφω. Όταν το πρώτο μου βιβλίο, “Esteparia”, ήταν υπό έκδοση, τα ποιήματα έρχονταν το ένα μετά το άλλο, έπεφταν σαν ώριμα φρούτα, ήταν κάτι που δεν μπορούσα να σταματήσω. Ενώθηκαν και κατέληξαν στη μακρά διαδικασία της διόρθωσης, χωρίς καμιά σκέψη για έκδοσή τους. Στο σημείο αυτό γνώριζα πως εάν δεν έγραφα, δε θα μπορούσα να ταξιδέψω, να πλυθώ, ή να φάω. Το γράψιμο ήταν απαραίτητο για να γεμίσω τη μέρα μου.

 Μια ερώτηση για αυτά που μας επηρεάζουν… τί μετράει όταν γράφετε ποίηση;

Και αν η ποίηση είναι παρεμβατική; Πολλές φορές προσπάθησα να γράψω ποίηση για κάτι συγκεκριμένο, ένιωθα έξυπνη όταν πρότεινα ένα θέμα για κάποιο ποίημα. Και κατέληγα να χάνω. Η ποίηση με καταλαμβάνει όπως η κραυγή μιας φυλής και το κάλεσμά της, αυτό είναι που προσέχω. Μερικές φορές η ποίηση μοιάζει με το ξεφύλλισμα όλων των σελίδων ενός ημερολογίου, μόνο και μόνο για να διατρέξει κανείς όλες τις εποχές. Όπως το να στοχεύει κανείς στο μέλλον, να το αποκαλύπτει.

Εκτός από δικά σας ποιήματα, μεταφράζετε ποιήματα άλλων, από τα ρωσικά στα ισπανικά. Ποιος είναι ο χειρότερος φόβος σας όταν μεταφράζετε ποίηση;

Όταν μεταφράζω σκέφτομαι πολλά πράγματα: να μη “φορτώσω” το ποίημα, να μη του δώσω περιττό βάρος, να ακούω τη μουσική και το ρυθμό του. Σέβομαι τις σιωπές που έχουν κατασκευάσει οι ποιητές στα έργα τους. Μετάφραση σημαίνει να ταξιδεύει κανείς στο τοπίο του ποιητή, να νιώθει τον παλμό του, το χιούμορ του, τη φύση του χιούμορ του. Και, ακόμη, ο μεταφραστής δουλεύει το δικό του θάνατο.

Προσπαθείτε να συναντήσετε τους συγγραφείς αυτών που μεταφράζετε ώστε να γνωρίζετε την ακριβή γνώμη τους ή προτιμάτε να μεταφράζετε μέσω προσωπικών αισθημάτων τους στίχους προς μετάφραση;

Ξεκίνησα να μεταφράζω ποιήματα που μου έκοβαν την ανάσα, αυτά που με ενοχλούσαν τόσο ώστε να αλλάζω την ψυχοσύνθεσή μου, αυτά που έπαιρναν μακριά τη σταθερότητά μου και με έκαναν να κινούμαι. Ήθελα να μοιραστώ αυτά τα έργα με τους φίλους μου. Έτσι, άρχισα να μεταφράζω τους Ρώσους κλασικούς από ποιητές της Αργυρής Εποχής μέχρι μερικούς άλλους της Χρυσής Εποχής. Σήμερα ανακαλύπτω τους Ρώσους ποιητές της γενιάς μου. Εξερευνώ τα γεγονότα της ζωής τους, προσπαθώ να ανακαλύψω δεσμούς, κοιτάζω τις φωτογραφίες τους. Συλλέγω φωτογραφίες από όλους τους ποιητές για τους οποίους μετέφρασα και δεν μπορώ να τις πετάξω μακριά και να μην τις εντάξω στη ζωή μου.

Ποιήματά σας έχουν επίσης μεταφραστεί στα γαλλικά, καθώς ζείτε και στους δύο αυτούς κόσμους. Ο μεταφραστής και αυτός που μεταφράστηκε… πού νιώθετε πιο άνετα;

Γενικά, δε νιώθω άνετα. Η άνεση με ηρεμεί, βέβαια. Όταν τα ποιήματά μου μεταφράζονται κολακεύομαι, εκπλήσσομαι, συγκινούμαι, χάνομαι και σκέφτομαι αυτά που δε μου ανήκουν πλέον. Όταν είμαι η μεταφράστρια, δε νιώθω άνετα και αυτό με ενθουσιάζει. Κάθε μετάφραση έχει άλλες προκλήσεις, νέους κινδύνους και μια νέα γλώσσα.

Ποιους Ρώσους ποιητές θα μας προτείνατε;

Αλεξέι Τσβέτκοβ (Aleksei Tsvetkov), Τσερουμπίνα ντε Γκαμπριάκ (Cherubina de Gabriak), Αρκάντι Κουτίλοβ (Arkadi Kutilov), Βλαντισλάβ Γιοντάσεβιτς (Vladislav Jodasevich), Οσίπ Μαντελστάμ (Osip Mandelstam), Ινοκέντι Ανιένσκι (Innokenti Annenski), Βελεμίρ Ζλέμπνικοβ (Velemir Jlebnikov), Μαρίνα Τσβετάιεβα (Marina Tsvetáieva)… Θα μπορούσα να συνεχίσω την παράθεση ονομάτων για τουλάχιστον δέκα μέρες..

Και από ισπανόφωνους ποιητές;

Μιγκέλ Άνχελ Μπουστός (Miguel Ángel Bustos), Λ. Μ. Πανέρο (L. M. Panero), Σεζάρ Βαλέχο (César Vallejo), Έντγκαρ Μπάιλεϊ (Edgar Bayley), Ραούλ Ζουρίτα (Raúl Zurita), Νέστορ Περλονχέρ (Néstor Perlongher), Γιάκομπο Φίσμαν (Jacobo Fijman), Σέλβα Κασάλ (Selva Casal), Αλεχάντρα Πιζαρνίκ (Alejandra Pizarnik)…

Και κάτι για το τέλος… ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη στα ρωσικά και τί σημαίνει;

Στα ρωσικά μου αρέσουν οι λέξεις με παρήχηση, αυτές που μοιάζουν με τον ήχο που κάνει ένα έντομο όταν βουΐζει ή σφυρίζει.

Και στα ισπανικά;

Η λέξη “abalorio” που σημαίνει στολίδι και η λέξη “carámbano” που σημαίνει παγάκι, γιατί όταν τις λέω γελάω, καθώς αυτές οι δύο λέξεις μοιάζουν με μουσική που έχει σταλεί από κάπου αλλού.

http://www.youtube.com/watch?v=eP4NA3U2Yjo

Η Νατάλια Λιτβίνοβα (Γκομέλ, Λευκορωσία, 1986) έζησε στην Αργεντινή από το 1986. Ως ποιήτρια έχει εκδόσει τις συλλογές “Esteparia” (από τις εκδόσεις Ediciones del Dock, 2010, Αργεντινή, Ártese quien pueda, 2013, Ισπανία,  Trópico Sur Editor, 2013, Ουρουγουάη, Llantodemudo ediciones, 2013 , Κόρδοβα), “La plaquette traducida al francés”, “Balbuceo de la noche” (Melón, 2012, Αργεντινή), “Grieta” (εκδόσεις Gog y Magog, 2012, Αργεντινή), “Cortes invisibles” (Editorial Letras de Cartón, 2012, Χιλή), “Rocío anima”’ (La Pulga Renga, 2013, Αργεντινή) και “Todo ajeno” (Vaso roto, 2013, Μεξικό, Ισπανία). Ως Ρωσίδα μεταφράστρια έχει ολοκληρώσει τις εξής ανθολογίες: “The noise of existence” (Editorial Leviatán, 2013) από τους Ρώσους ποιητές Γιοντάσεβιτς και Εσένιν, “The broken mirror” (που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Melón, 2013) της Τσερουμπίνα ντε Γκαμπριάκ και την “Ανθολογία του Ινοκέντι Ανιένσκι”, που θα εκδοθεί από τον οίκο Βάσο Ρότο.

http://www.animalesenbruto.blogspot.de/

http://www.casajena.blogspot.de/

[crp]

Συνεργάτες

J. Ignacio Urquijo Sánchez  (Ισπανία)

Σπουδάζει: Δημοσιογραφία και Διεθνείς Σχέσεις

Μιλά: ισπανικά, αγγλικά και βασικά γερμανικά

Η Ευρώπη είναι… μια μίξη υπέροχων πολιτισμών, από το Σαίξπηρ στο Θερβάντες, το μοναστήρι της Ρίλα και το ηλιοβασίλεμα στο Ροκ Νούμπλο.

Blog: www.ignaciourquijo.wordpress.com

Twitter: @nachourquijo

Μετάφραση

Αναστασία Καρούτη (Ελλάδα)

Σπουδάζει/ Εργάζεται: Αγγλική Γλώσσα και Φιλολογία, Μεταφραστικές Σπουδές / Εκπαιδευτικός, Εκπαιδεύτρια ενηλίκων, Μεταφράστρια, Ζωγράφος

Μιλά: Ελληνικά, Αγγλικά, Ρουμανικά

Η Ευρώπη είναι… η φωλιά μου, σημείο “εκκίνησής” μου, το μέρος που θα εκφράσω τις δυνατότητές μου – η Ακρόπολη και το θεϊκό φως της Τρανσυλβανίας.

Μπλογκ: caramelisedfruits.tumblr.com

Αυτή η ανάρτηση είναι διαθέσιμη και στα Bosanski - Hrvatski - Srpski, Deutsch, English, Español, Français, Italiano, Português, Română, Slovenčina και [Main Site].

Author: maria

Share This Post On

Trackbacks/Pingbacks

  1. Entrevista a la poeta Natalia Litvinova -available in several languages- | José Ignacio Urquijo Sánchez - […] Greek: Η ρωσική μετάφραση δε μοιάζει με την ισπανική […]

Submit a Comment

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

css.php

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο